Catalonië Taal, Cultuur en Literatuur

CATALAANS SPEKTAKEL IN EINDHOVEN

Op 7 september a.s. vindt in Eindhoven een bijzondere première plaats. Het spraakmakende Catalaanse theatergezelschap La Fura dels Baus presenteert die avond hun voorstelling Degustación de Titus Andronicus, gebaseerd op een toneelstuk van Shakespeare. En zoals we van de groep gewend zijn, geven zij daar hun eigen inhoud aan. Hun confronterende en verontrustend belevingstheater kunnen ze volop uitleven in deze wraaktragedie, waarbij Romeinse families in een neerwaartse spiraal terecht komen. De ultieme wraak mondt uit in een bloedstollende apotheose. 

Bijzonder is de samenwerking met het Spaanse toprestaurant Mugaritz. Gedurende de voorstelling bereiden twee koks op het toneel een unieke maaltijd. Slechts dertig bezoekers maken kans op het proeven van het resultaat. Maar in een stuk van ‘La Fura dels Baus’ blijft niemand inactief en op alle vijf zintuigen zal een beroep worden gedaan. Geen gemakkelijk theater, wel adembenemend.

In het spektakel wordt Spaans en Catalaans gesproken, terwijl een Nederlandse samenvattende tekst tussen de bedrijven door zal worden geprojecteerd. De voorstelling is alleen in het Parktheater Eindhoven te zien, en wel in de Philipszaal waar alle technische mogelijkheden zullen worden benut. 

‘La Fura dels Baus’ is een experimentele theatergroep, die is opgericht in 1979 in de stad Moià. Het woord ‘baus’ verwijst naar een vroegere vuilstortplaats aldaar, waar de oprichters als kind speelden. ‘Fura’ is de naam van een dier, waar Quico Palomar, ook oprichter, in zijn jeugd erg gek op was. In 1992 werd het gezelschap bekend toen zij de openingsceremonie van de Olympische Spelen in Barcelona verzorgden.

Data: 7 t/m 12 september 2010 (alleen staanplaatsen).

Informatie en kaarten: Parktheater Eindhoven 

Over het gezelschap: La Fura dels Baus (ook in het Engels).

FELIÇ ESTIU!

     
Het is een paar weken stil geweest op dit weblog. Door drukke tolk- en vertaalwerkzaamheden bleef er helaas weinig tijd over om verse artikelen te schrijven. We gaan nu eerst even inspiratie in Catalonië opdoen en daarna komen we met nieuwe interessante ervaringen en informatie terug. Feliç estiu! 

Foto's: Monestir de Santes Creus (Aiguamúrcia, Alt Camp)

  

ELKE DAG EEN WOORD

'Cada dia un mot’ (‘Elke dag een woord’) is het motto van Rodamots, een website die zo’n tien jaar geleden van start ging naar het model van het succesvolle Engelse A Word a Day. 

Elke werkdag staat een Catalaans woord of uitdrukking centraal, gekozen rond het thema van de week, zoals dieren, kleuren, geld, beroepen, leenwoorden en vervoersmiddelen. Eerst wordt een korte omschrijving van de betekenis gegeven met de herkomst van het woord, voor zover deze bekend is. Daarna volgt een fragment uit een roman, weblog, krantenartikel, etc., waarin dit woord voorkomt, zodat de context duidelijk is. Onderaan staan steeds een aantal links, waar u aanvullende informatie kunt vinden over het desbetreffende woord, de auteur van het fragment of andere wetenswaardigheden. 

Op de website zijn alle woorden terug te vinden, gerangschikt op auteur, thema of alfabetische of chronologische volgorde. Zo kunt u bij voorbeeld opzoeken hoe in het Catalaans de verschillende windrichtingen worden genoemd (llevant, xaloc, mitjorn, etc.), soorten regen (ruixat, xim-xim, xàfec) of 24 manieren om ‘veel’ te zeggen (de valent, a grapats, un fum). Erg leerzaam, maar vooral leuk om te lezen. En dan blijken onze 'anderhalve man en een paardenkop' in het Catalaans 'quatre gats' (vier katten) te zijn, maar 'kaarsrecht' is weer hetzelfde: 'dret com un ciri'. Een hele aangename manier dus om uw Catalaanse vocabulaire uit te breiden. 

Als u een (gratis) abonnement neemt, krijgt u van maandag tot en met vrijdag het woord van de dag toegestuurd. Regelmatig even de website bezoeken kan natuurlijk ook.

EXCURSIES VANUIT LA SEU D’URGELL (1)

Vanuit de stad La Seu d’Urgell (zie artikel hieronder) zijn talloze uitstapjes te maken. U kunt kiezen voor auto- of fietstochtjes of voor een wandeling.
Als u zin heeft in het laatste, ga dan eerst even langs de VVV en haal het boekje Pels camins de La Seu met elf wandelingen in en rondom de stad. Zo is daar de ‘Volta verda’ (‘het groene rondje’) door het centrum en de buitenwijken met als thema de stadsparken en de groene omgeving. Een andere mooie route over vlak terrein gaat langs de rivier de Segre met afwisselende coulissen en de verschillende gezichten van het rivierlandschap. Ook de moeite waard is een excursie naar het kerkje Sant Antoni op een heuvel een aantal kilometers buiten de stad. Vandaar uit heeft u een prachtig uitzicht over de groene vlakte, de stad en zowel de Pyreneeën als de Serra del Cadí. De kapel uit 1931 is ontworpen door Joan Bergós, een leerling van Gaudí; het stempel van de meester is direct te herkennen. Terwijl de buitenkant vrij eenvoudig oogt (zie foto), is het interieur verrassend met zijn gele accenten. De wandelingen duren van 1 - 5 uur, gaan over niet al te moeilijk terrein en zijn duidelijk bewegwijzerd.
Wie geïnteresseerd is in geschiedenis en oude stadjes, kan in deze contreien ook zijn hart ophalen. Net zoals in Bagà (zie artikel), hebben in deze regio de Katharen een veilige plek kunnen vinden. Een ritje naar Castellbó leidt langs een paar bijzondere plekken. Bij voorbeeld de ruïne van het oude klooster Santa Maria de Costoja, waar de burggraaf Arnau en zijn dochter Ermessenda, beiden Katharen, begraven werden. Veertig jaar na hun dood werden hun lichamen op last van de Inquisitie opgegraven en verbrand. Nu wordt elk jaar begin augustus op deze plek het middeleeuwse schouwspel Cercamón opgevoerd, gebaseerd op de gelijknamige roman (1982) van Lluís Racionero. Een paar kilometer verder ligt Vilamitjana, een klein en stil dorpje met een fraai voorbeeld van een ‘carrer clos’: een doodlopend straatje dat kon worden afgesloten bij dreigend onheil. De bezoeker waant zich een paar eeuwen terug. Castellbó zelf, een toevluchtsoord voor Katharen, is ook de moeite waard met zijn Coŀlegiata de Santa Maria (deels Romaans, deels gotisch), resten van een kasteel en twee middeleeuwse duiventillen.
De Engelse versie van het boekje Pels camins de La Seu is eveneens te downloaden op de website van de VVV.
In deel 2 van deze excursies wordt een bezoek gebracht aan de dorpjes Josa en Tuixén in de Serra del Cadí.

LA SEU D'URGELL

Op een groene vlakte tussen de Pyreneeën en de Serra del Cadí ligt La Seu d’Urgell (Alt Urgell), omringd door twee rivieren, de Segre en de Valira. De plek is een van de vele charmes van het eeuwenoude stadje. Het centrum met z’n smalle kronkelige straatjes en arcades ademt een Middeleeuwse sfeer uit, die nog sterker te voelen is tijdens marktdagen (elke dinsdag en zaterdag). Dan komen boeren en handelaren van heinde en ver om hun waren te verkopen op de pleintjes en straten rondom de kathedraal.
Dit Romaanse monument, de Catedral de Santa Maria, met zijn fraaie kloostergang werd gebouwd in de 12e en 13e eeuw en imponeert elke bezoeker. Het Museu Diocesà met een unieke verzameling kerkelijke kunst is ook erg de moeite waard. Onder de collectie houtsnijwerk bevinden zich prachtige beelden van Maria en het kindje Jezus, waarbij de ontwikkeling door de eeuwen heen duidelijk wordt uitgelegd. Het pronkstuk van het museum is de Beatus de Liébana, een schitterend geïllustreerd anoniem manuscript uit de 10e eeuw. De videopresentatie hierover is mooi van opzet en informatief.
De inwoners van de stad zijn erg trots op hun zuivelfabriek, de ‘Cooperativa Lletera del Cadí’, opgericht in 1915, die kwaliteitsproducten, waaronder lekkere roomboter onder de merknaam Cadí, op de markt brengt. Verder vormt La Seu een ideale uitvalsbasis voor een trip naar het belastingparadijs Andorra (10 km), dat trouwens eveneens veel natuurschoon te bieden heeft.
Ook voor watersportliefhebbers is La Seu d'Urgell een aantrekkelijke bestemming. Het ‘Parc Olímpic del Segre’ werd in 1992 voor de Olympische Spelen aangelegd en bestaat uit een kanaal van 800 m lengte dat zich later splitst in twee wildwaterbanen van in totaal 500 m met een niveauverschil van 6,5 m. Hier trainen wedstrijdkanovaarders, maar ook voor amateurs is er veel plezier te beleven met sporten als raften en hydrospeed. Omdat deze installatie midden in het stadspark ligt, kunnen de verrichtingen van de sporters van dichtbij worden gevolgd.
Wandelaars komen ook aan hun trekken in La Seu en omgeving, maar daarover een volgende keer.
Voor meer informatie over toeristische mogelijkheden: Turisme de La Seu
Foto: de Carrer dels Canonges tijdens de siësta.

RECEPT 'COCA DE RECAPTE'

De Catalaanse versie van de pizza, zo zou je grofweg de ‘coca’ kunnen beschrijven. Maar eigenlijk doe je dit gerecht dan te kort, want er bestaan eindeloos veel varianten en meerdere vormen van dit gebak, zowel zoet als hartig. Elke regio kent zijn eigen versies en er zijn speciale coca’s voor speciale momenten van het jaar, zoals de 'Coca de Sant Joan'.
Hieronder volgt een recept voor vier personen van een van de meest traditionele coca’s, de Coca de recapte. Maar experimenteer gerust en maak uw eigen coca.

Ingrediënten voor de coca:
500 g bloem
30 g verse gist
zout
1 kopje lauw water
30 g boter
1 dl. olijfolie
Ingrediënten voor de vulling:
6 rijpe tomaten, in kleine stukjes
3 uien, in ringen gesneden
4 ansjovis
3 aubergines
3 rode paprika’s
zout
1 dl. olijfolie

Verwarm de over voor op 180 °C. Doe de bloem in een kom en maak in het midden een kuiltje. Verkruimel hierin de gist en voeg ook het zout, de boter en het water toe. Meng alles tot een soepel geheel ontstaat. Laat het deeg een uur of drie op een lauwwarme plaats afgedekt rijzen. Voeg dan de olijfolie toe en kneed het deeg totdat de olie geheel is opgenomen en een elastische massa is ontstaan die gemakkelijk van de handen en de kom loslaat. Laat nog eens dertig minuten afgedekt rijzen.
Grill intussen de paprika’s en aubergines, pel ze, verwijder de pitten en snijd ze in repen. Bestrijk de bakplaat met olie of boter en strooi er wat bloem over. Spreid het deeg uit in een langwerpige vorm. Leg op het deeg de uien, de tomaten, de paprika’s en aubergines, en als laatste de ansjovis. Giet over het geheel nog wat olijfolie.
Plaats de bakplaat in de voorverwarmde oven en bak de coca in ongeveer dertig minuten. Eet de coca bij voorkeur als deze nog warm is, dat is het lekkerst. Eet smakelijk!
Voor meer informatie over de coca: Wikipedia (ook in het Engels).
Interessante websites over de Catalaanse gastronomie in het algemeen zijn:
- Gastroteca.cat
- Descobreix Catalunya

NIEUWE CD VAN MARIONA SAGARRA

Tijdens haar bijzondere concert vorig jaar in Nederland heeft ze al een voorproefje gegeven, maar nu is de nieuwe cd van zangeres en componiste Mariona Sagarra uit: Lent, lent... corrent! Zoals de ondertitel ‘Temperamenten van de stem’ al aangeeft, verkent de zangeres alle mogelijkheden die de stem heeft om gevoelens uit te drukken. Dit doet ze door soms ongebruikelijke combinaties van stemmen en instrumenten of door improvisatie, waarbij poëzie altijd haar uitgangspunt is. Elk nummer is verbonden met een emotie of gemoedstoestand, zoals twijfel, angst, geduld en kalmte, welke weer terug te vinden is in de tekst en de muziek. Zo is daar het weemoedige Maremma (thema afwezigheid), waarin zij het Italiaanse lied samen met Helen Chadwick a capella zingt. Of het ‘gesprek’ tussen stem, tenora en piano bij de vertolking van het gedicht van Salvador Espriu Perquè un dia torni la cançó a Sinera (‘Opdat op een dag het lied terugkeert naar Sinera’ = Arenys de Munt). Hierbij staat het steeds terugkerende thema van de Catalaanse identiteit centraal. Al met al een fraaie productie die hier zeker meer aandacht verdient.
De cd is op dit moment niet in Nederland te koop, maar is wel verkrijgbaar via iTunes (zoek op titel of ‘Mariona Segarra’). Geniet nu alvast van de muziek op een van de websites: www.marionasagarra.com/ of www.myspace.com/marionasagarra. Daar vindt u ook meer informatie over de zangeres, haar werk en komende concerten.

ALLE CATALAANSE RADIOZENDERS OP EEN RIJ

Ràdio Banyoles, Tarragona Ràdio, Ràdio Nou València, ... Al deze zenders en nog veel meer kunt u sinds kort beluisteren via één website: Països Catalans.fm. Op deze pagina staan de iconen van alle zenders, zodat u een overzicht heeft van de mogelijkheden. Als u op een van de plaatjes klikt, verschijnen er twee tekens. Als u meer informatie over de zender wilt, kiest u voor de i. Het programma dat op dat moment wordt uitgezonden kunt u horen door op de pijl te drukken.
Behalve lokale radiozenders, zijn hier ook de grotere te vinden, zoals Catalunya Ràdio met CatClàssica en CatMúsica, RAC1 en COM Ràdio. Of themazenders zoals iCatjazz. Er is voor elk wat wils dus.
De website is een initiatief van Miquel Marzabal Galano, die eerder ook online televisiezenders op een rijtje zette op de website Països-Catalans.tv

‘PRIVÉLEVEN’ VAN J.M. DE SAGARRA

Er is weer een Nederlandse vertaling van een Catalaanse roman verschenen! Het gaat om het boek Privéleven (Vida privada) van de hand van Josep Maria de Sagarra (1894-1961). Hierin wordt het verhaal verteld van de teloorgang van het adellijke huis Lloberola, een van de meest gerespecteerde Barcelonese families rond 1930. Het familiekapitaal is al grotendeels in rook opgegaan, terwijl de jongste leden van de clan zich kostelijk amuseren in de uitgaanswereld in gezelschap van al dan niet eerbare personages. Dit proces van sociaal en moreel verval is door Sagarra met de nodige ironie op papier gezet. Zo wordt de lezer rondgeleid door allerlei hoeken van Barcelona, waarbij we onderweg ook kennis maken met de wereld van de toen heersende dictator Primo de Rivera. Al met al een boeiende nieuwe ontmoeting met Catalonië. De foto op de voorkant van het boek geeft de sfeer prachtig weer.
De roman, uitgebracht door Menken, Kasander & Wigman, is vertaald door Frans Oosterholt die ook het informatieve nawoord heeft geschreven. Deze epiloog en een voorpublicatie kunt u lezen op de website van de uitgeverij. Om alvast de smaak te pakken te krijgen...

BAGÀ: MIDDELEEUWEN EN KATHAREN

Voor liefhebbers van Middeleeuwse stadjes is Bagà (Alt Berguedà) een must. Het oude centrum heeft zijn originele staat vrijwel geheel weten te behouden, terwijl het nog niet ten prooi is gevallen aan het massatoerisme. Kerkjes, pleintjes, bruggetjes, ... Het huidige stadsplan compleet met een stevige ommuring is in de 13e eeuw ontworpen door de Baron van Pinós. Tot deze machtige familie behoorde ook Galceran de Pinós, de legendarische admiraal van de Catalaans-Aragonese vloot, die samen met koning Ramon Berenguer IV de Andalusische stad Almería heroverde op de Arabieren. Zijn gevangenneming en bevrijding zijn onderwerp van de legende ‘El Rescat de les Cent Donzelles’ (‘De losprijs van de honderd maagden’), welk verhaal eens in de twee jaar wordt opgevoerd op het eeuwenoude plein van Bagà.
Deze legende kunt u met andere gegevens over de geschiedenis van het stadje terugvinden in El Centre Medieval i dels Càtars, gevestigd in het kasteel/paleis van de familie Pinós, dat tegelijkertijd dienst doet als VVV. Tijdens de recente restauratie van het kasteel zijn de binnenplaats, de trappen en de bovenverdiepingen grondig hersteld. Daarbij zijn unieke Romantische schilderingen met veelal Italiaanse motieven in fraaie kleuren naar boven gekomen (zie foto). De primitieve potloodtekeningen die in de burgeroorlog door gevangenen hierop zijn aangebracht, zoals die van een fusillade, zijn ook naar boven gehaald om de rijke historie van het gebouw te illustreren.
In hetzelfde informatiecentrum is eveneens een permanente tentoonstelling over de Katharen, de bekende religieuze groepering uit de 12e en 13e eeuw. Velen van hen zijn tijdens de vervolgingen vanuit Frankrijk naar Catalonië gevlucht, waar zij bescherming vonden bij enkele sympathiserende rijke families. Aan de hand van verhalen verteld door verschillende personages hoort u hun geschiedenis, verlevendigd met video’s en met muziek uit die tijd. Als u daarna door de oude straatjes dwaalt, is het niet moeilijk meer zich een voorstelling te maken van het bruisende leven in het stadje tijdens de Middeleeuwen.
Informatie over het Centrum is te krijgen via tur.baga@diba.es
Kijk ook eens op de website van de gemeente Bagà (met Engelse versie) of in Wikipedia.

KORT VERHAAL VAN CARME RIERA

Ter gelegenheid van de benoeming van Carme Riera tot ‘Schrijfster van het jaar 2010’ van de Balearen heeft zij toestemming gegeven voor de publicatie van het korte verhaal ‘Is Angela ook thuis?’ op dit weblog. Het verhaal komt uit de bundel Balkons met trieste dromen (1989), die nog te verkrijgen is in de bibliotheek en op de 2e-hands markt. Ga naar de pagina ‘Vertalingen’ en u krijgt antwoord op de vraag of Angela inderdaad thuis is.